Ngày 29/7, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy/Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Công nghệ năng lượng trong kỷ nguyên mới”. Chương trình có sự đồng hành của Tổng Công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS).
Diễn đàn thu hút sự tham gia của hơn 150 đại biểu đại diện các Ban, Bộ, ngành, các viện, trường đại học, tổ chức, hiệp hội, chuyên gia, doanh nghiệp… hoạt động trong lĩnh vực năng lượng.
Chuyển đổi sang năng lượng tái tạo là tất yếu
Phát biểu tại diễn đàn về công nghệ năng lượng, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, khẳng định, trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhu cầu năng lượng ngày càng cao để phục vụ cho phát triển kinh tế, đồng thời đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 thì việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và áp dụng công nghệ hiện đại không còn là lựa chọn mà là “con đường tất yếu”.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký Tạp chí Kinh tế Việt Nam (VnEconomy/Vietnam Economic Times) cho biết, nhu cầu năng lượng cho sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân ngày càng tăng cao trong bối cảnh Việt Nam tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ là một dấu hiệu tích cực, thể hiện sự năng động trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, Việt Nam cũng phải giải bài toán về đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu rất lớn về năng lượng cũng như đáp ứng yếu tố về xanh, ổn định.
Do vậy, công nghệ chính là “chìa khóa vàng” để mở ra cánh cửa tương lai năng lượng xanh và bền vững về năng lượng. Công nghệ sẽ giúp hóa giải những thách thức, biến thách thức thành cơ hội để Việt Nam không chỉ “vươn mình” về kinh tế mà còn “vươn mình” trong việc trở thành một hình mẫu về phát triển bền vững.
Diễn đàn cũng là nơi các nhà khoa học, các viện nghiên cứu có thể chia sẻ những thành tựu mới nhất; những ý tưởng đột phá; kết nối nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn. Nơi các doanh nghiệp, các nhà đầu tư trong và ngoài nước có thể tìm thấy những cơ hội hợp tác đầy tiềm năng, cùng nhau triển khai các dự án năng lượng sạch quy mô lớn, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
Theo ông Đào Quang Bính, Diễn đàn đã tập trung thảo luận về 4 vấn đề then chốt trong phát triển công nghệ năng lượng tại Việt Nam.
Thứ nhất: Điện nguyên tử. Với công nghệ mới, vượt qua mọi nguy cơ mất an toàn hạt nhân, điện nguyên tử, đặc biệt là lò điện nguyên tử mini sẽ là nguồn cung cấp điện lớn nhất, ổn định nhất và ít phát thải nhất.
Thứ hai: Năng lượng tái tạo. Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi với tiềm năng to lớn về năng lượng mặt trời và năng lượng gió như có bờ biển dài, số giờ nắng cao. Đây là những nguồn tài nguyên vô giá.
Thứ ba: Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đây được coi là “nguồn năng lượng” rẻ nhất, sạch nhất và sẵn có nhất.
Thứ tư: Công nghệ lưu trữ năng lượng. Đây là một mắt xích không thể thiếu trong hệ sinh thái năng lượng tương lai. Năng lượng mặt trời không có vào ban đêm. Năng lượng gió không có khi trời lặng gió.
Ngoài ra, Diễn đàn cũng thảo luận nhiều công nghệ tiên tiến khác như công nghệ sản xuất hydro xanh, công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong việc dự báo nhu cầu và tối ưu hóa vận hành hệ thống năng lượng.
Đặc biệt, sự phát triển của các hệ thống pin lưu trữ, ắc quy và các công nghệ lưu trữ khác sẽ giúp giải quyết tính không ổn định của năng lượng tái tạo. Đồng thời đảm bảo cho hệ thống điện vận hành an toàn, liên tục; tạo tiền đề cho việc tích hợp năng lượng tái tạo với tỷ trọng cao.
Tất cả những công nghệ này đang mở ra một chương mới cho ngành năng lượng toàn cầu. Việt Nam không thể đứng ngoài “cuộc chơi” đó. Việt Nam phải chủ động nắm bắt, phải nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ.
Khoa học và công nghệ đóng vai trò “chìa khóa”
Đồng quan điểm, TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng, ngành năng lượng trong những năm qua đã có bước tiến lớn, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GDP, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, mục tiêu phát triển mới, đặc biệt là cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đang đặt ngành vào một giai đoạn chuyển đổi đầy thách thức.
TSKH Phan Xuân Dũng nhấn mạnh: Khoa học và công nghệ đóng vai trò “chìa khóa” để tháo gỡ các nút thắt phát triển trong lĩnh vực năng lượng. Phát triển công nghệ không chỉ là một phần của định hướng chiến lược, mà là động lực nền tảng để tạo đột phá và đảm bảo tăng trưởng kinh tế – xã hội một cách bền vững.
Từ thực tế quốc tế, nhiều quốc gia đã chứng minh được năng lực dẫn dắt bằng đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng từ pin lưu trữ thế hệ mới, điện mặt trời hiệu suất cao, cho đến công nghệ gió ngoài khơi và hydro xanh. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, để tiến nhanh và bền vững, cần có cơ chế đột phá về chính sách, vốn, đào tạo nhân lực và đặc biệt là môi trường pháp lý khuyến khích đổi mới.
Theo TS Nguyễn Anh Tuấn – Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, để đánh giá mức độ sẵn sàng của một quốc gia trong phát triển năng lượng mới và năng lượng tái tạo, thế giới hiện đang sử dụng nhiều bộ công cụ khác nhau, mỗi công cụ lại phục vụ cho những mục đích đánh giá riêng biệt. Trong đó, có thể kể đến công cụ RRA – Đánh giá mức độ sẵn sàng về năng lượng tái tạo (Renewables Readiness Assessment), là một bộ công cụ toàn diện đánh giá khả năng sẵn sàng trên nhiều khía cạnh khác nhau. Ngoài ra, một công cụ quan trọng khác là Chỉ số Chuyển dịch Năng lượng (Energy Transition Index – ETI). Các công cụ đánh giá này cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng mức độ sẵn sàng theo thời gian, tránh trở thành những chỉ số “chết”.
TS Nguyễn Anh Tuấn – Hiệp hội Năng lượng Việt Nam.
Ông Tuấn chỉ ra một thách thức lớn, đó là chưa có khung pháp lý rõ ràng cho các hệ thống lưu trữ năng lượng: liệu nên coi đó là một nguồn phát điện độc lập hay chỉ là hệ thống chuyển hóa, lưu trữ và hoàn trả năng lượng. Nếu đầu tư vào lưu trữ năng lượng thì giá thành đầu tư cao, tổn thất trong quá trình lưu trữ lên tới 30-40%,do đó đòi hỏi cần thiết lập cơ chế giá mua – bán rõ ràng và hiệu quả.
Phiên thảo luận thứ 2 với chủ đề: “Hoàn thiện hệ sinh thái chính sách – Tạo lực đẩy cho công nghệ & đầu tư năng lượng”.
Trong bối cảnh đó, phát triển và ứng dụng công nghệ năng lượng hiện đại, đặc biệt là năng lượng tái tạo và năng lượng mới, không còn là một lựa chọn, mà là con đường tất yếu để Việt Nam giải quyết đồng thời ba bài toán lớn: Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia; Thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững; Bảo vệ môi trường. Khoa học và công nghệ chính là “chìa khóa” để Việt Nam mở ra kỷ nguyên phát triển mới, một kỷ nguyên của năng lượng xanh, sạch.
Những ý kiến sâu sắc, những đề xuất tâm huyết và những giải pháp đột phá được đưa ra tại Diễn đàn sẽ là nguồn tư liệu quý báu để Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan tham khảo trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng của đất nước nhanh và bền vững hơn.
Tuyết Vân
