Hydrogen xanh được xem là một trong những động lực quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển nền kinh tế carbon thấp. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp hydrogen và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, công nghệ và cơ chế chính sách.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tăng tốc chuyển đổi năng lượng nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”, hydrogen xanh nổi lên như một trong những lĩnh vực được quan tâm nhất. Không chỉ là nguồn năng lượng sạch, hydrogen còn được kỳ vọng tạo ra một ngành công nghiệp mới, mở rộng dư địa thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đây cũng là nội dung xuyên suốt tại Diễn đàn “Năng lượng Hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải” do Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam phối hợp với Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức tại Hà Nội, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Hydrogen mở ra không gian tăng trưởng mới
Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam, cho rằng Việt Nam đang có nhiều lợi thế để phát triển ngành công nghiệp hydrogen nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào cùng quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Theo ông, việc phát triển hydrogen không chỉ phục vụ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư, tiếp nhận công nghệ hiện đại, hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam
Tuy nhiên, TS. Mai Duy Thiện cũng chỉ rõ những rào cản hiện hữu. “Chi phí sản xuất còn cao, nhu cầu vốn lớn, hạ tầng lưu trữ và vận chuyển còn hạn chế, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu; đồng thời cần tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật và các cơ chế tài chính phù hợp”, ông nhận định.
Theo Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2030 Việt Nam phấn đấu sản xuất từ 100.000 đến 500.000 tấn hydrogen phát thải thấp mỗi năm và nâng lên 10-20 triệu tấn vào năm 2050, từng bước hình thành hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến tiêu thụ.
Ba điểm nghẽn quyết định tốc độ phát triển
Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, tiềm năng phát triển hydrogen xanh của Việt Nam là rất lớn khi sở hữu nguồn điện mặt trời, điện gió dồi dào. Đặc biệt, tiềm năng điện gió ngoài khơi được World Bank đánh giá có thể đạt khoảng 600 GW – nền tảng quan trọng cho sản xuất hydrogen xanh trong tương lai.
Dù vậy, thực tế cho thấy ngành hydrogen của Việt Nam vẫn ở giai đoạn sơ khai. Khoảng 500.000 tấn hydrogen sản xuất mỗi năm hiện chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu phục vụ ngành phân bón và lọc hóa dầu; chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại.
Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, muốn hình thành thị trường hydrogen xanh cần tập trung xử lý ba điểm nghẽn cốt lõi. Đầu tiên là phát triển đồng bộ hạ tầng truyền tải điện và hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn. Thứ hai là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước làm chủ công nghệ điện phân và thiết bị sản xuất hydrogen nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Thứ ba là hoàn thiện hành lang pháp lý, bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giá và chính sách khuyến khích đầu tư.
Ông Lương nhấn mạnh: “Hạ tầng truyền tải điện, năng lực công nghiệp điện phân nội địa và khung pháp lý về tiêu chuẩn, giá hydrogen xanh là ba nút thắt lớn nhất cần tháo gỡ trong giai đoạn hiện nay”.
Cần cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư
Một trong những thông điệp nổi bật tại diễn đàn là phát triển hydrogen không thể chỉ dựa vào tiềm năng tài nguyên mà cần một hệ sinh thái đầu tư đồng bộ.
Các chuyên gia cho rằng việc sớm hoàn thiện Luật Hóa chất (sửa đổi), các quy định về điện lực, cơ chế giá điện, tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư và tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ tạo nền tảng quan trọng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào lĩnh vực còn khá mới này. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đại diện Bộ Công Thương cũng cho biết sau khi Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen được ban hành, nhận thức của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp về lĩnh vực này đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều nhóm nghiên cứu đã bắt đầu tiếp cận các công nghệ then chốt trong chuỗi giá trị hydrogen, tạo tiền đề cho quá trình làm chủ công nghệ trong nước.
Khai mở cơ hội từ “vàng trắng”
Một điểm nhấn khác tại diễn đàn là tham luận về hydrogen trắng – nguồn hydrogen tự nhiên được ví như “vàng trắng”. Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, Việt Nam có nhiều điều kiện địa chất thuận lợi để hình thành hydrogen trắng nhưng hiện mới dừng ở mức nghiên cứu lý thuyết. “Hydrogen trắng là nguồn ‘vàng trắng’ tiềm ẩn, là cơ hội chiến lược cho Việt Nam. Cần chuẩn bị từ sớm để không bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu, đồng thời kiến nghị sớm xây dựng chương trình nghiên cứu, thí điểm và hoàn thiện khung pháp lý đối với loại hình năng lượng mới này.
TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam
Hydrogen xanh được dự báo sẽ trở thành một trong những thị trường năng lượng có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong nhiều thập kỷ tới. Với lợi thế về năng lượng tái tạo, vị trí địa kinh tế và nhu cầu chuyển đổi xanh ngày càng lớn, Việt Nam đang đứng trước cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hydrogen khu vực và toàn cầu.
Song, cơ hội chỉ có thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh khi những rào cản về thể chế, hạ tầng và công nghệ được tháo gỡ kịp thời. Một hệ sinh thái chính sách minh bạch, ổn định cùng cơ chế khuyến khích đầu tư đủ mạnh sẽ là điều kiện tiên quyết để thu hút doanh nghiệp, mở rộng thị trường và hình thành ngành công nghiệp hydrogen xanh – một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng.
