Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là bài toán về tốc độ phát triển mà còn là phép thử đối với năng lực cải cách của nền kinh tế. Khi dư địa của các chính sách vĩ mô dần thu hẹp, nhiều chuyên gia cho rằng động lực tăng trưởng mới phải được khơi dậy từ những cải cách vi mô đủ mạnh, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông dòng vốn và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 đang mở ra kỳ vọng về một bước phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, bài toán không chỉ nằm ở việc mở rộng đầu tư công, thúc đẩy xuất khẩu hay kích cầu tiêu dùng, mà quan trọng hơn là tạo dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.
Đó là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia chia sẻ tại Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số” do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức tại Hà Nội ngày 14/7.
Doanh nghiệp là trung tâm của tăng trưởng
Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng hai con số không đơn thuần phản ánh yêu cầu về tốc độ phát triển, mà đòi hỏi sự chuyển biến căn bản về chất lượng thể chế, năng suất lao động, trình độ công nghệ, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng các nguồn lực.
Theo ông, ổn định kinh tế vĩ mô mới chỉ là điều kiện cần. Tăng trưởng bền vững chỉ có thể được tạo dựng trên nền tảng doanh nghiệp phát triển mạnh, thị trường vận hành hiệu quả và bộ máy thực thi chính sách hiện đại, minh bạch. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải được đặt vào vị trí trung tâm của mọi chương trình cải cách.
TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.
Đồng quan điểm, TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cho rằng mô hình tăng trưởng của Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Trong giai đoạn mới, tăng trưởng cần dựa nhiều hơn vào năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng doanh nghiệp thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào vốn đầu tư và lợi thế lao động giá rẻ.
Theo ông, doanh nghiệp vừa là đối tượng chịu tác động trực tiếp từ những biến động của kinh tế thế giới, vừa là lực lượng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao. Khi doanh nghiệp đủ năng lực cạnh tranh, nền kinh tế sẽ có thêm sức chống chịu trước những biến động bên ngoài.
Tháo gỡ những “nút thắt” cản trở doanh nghiệp
Trong bối cảnh Việt Nam đang hưởng lợi từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, cộng đồng doanh nghiệp cũng phải đối mặt với nhiều sức ép như chi phí đầu vào tăng, yêu cầu chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn ESG, chuyển đổi số và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Theo TS Phạm Anh Tuấn, bốn điểm nghẽn lớn đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp gồm thể chế, khả năng tiếp cận các nguồn lực, thị trường và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu những rào cản này không được tháo gỡ, rất khó tạo nên bước đột phá về năng suất và sức cạnh tranh.
Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho rằng ba khó khăn lớn nhất hiện nay là khả năng tiếp cận vốn, đất đai và công nghệ. Bên cạnh đó, chi phí tuân thủ pháp luật vẫn ở mức cao, trong khi nhiều chính sách còn thiên về hỗ trợ ngắn hạn hơn là tạo nền tảng phát triển lâu dài.
Các chuyên gia thống nhất rằng cải cách thể chế cần trở thành trọng tâm của chương trình cải cách kinh tế, hướng tới môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và dễ dự báo hơn. Chính sách cũng cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo từng nhóm doanh nghiệp, phù hợp với từng giai đoạn phát triển.
Khơi thông tín dụng để doanh nghiệp đầu tư
Nếu thể chế là nền tảng thì dòng vốn được ví như “mạch máu” của nền kinh tế. Nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng khả năng tiếp cận tín dụng vẫn là một trong những yếu tố quyết định năng lực đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp.
Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Học viện Ngân hàng, năm 2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm vừa kiểm soát lạm phát, vừa hỗ trợ tăng trưởng.
Đáng chú ý, việc điều chỉnh nhiều quy định về bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng cùng định hướng ưu tiên tín dụng cho sản xuất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa để doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn. Các khoản vay dành cho nhà ở xã hội và nhiều dự án có tác động lan tỏa cũng được áp dụng cơ chế linh hoạt nhằm thúc đẩy đầu tư.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tín dụng chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một môi trường kinh doanh thông thoáng. Dòng vốn sẽ khó tạo ra tăng trưởng nếu doanh nghiệp vẫn gặp rào cản về thủ tục, thiếu dự án khả thi hoặc hoạt động trong môi trường chính sách thiếu ổn định.
Đổi mới sáng tạo và AI – động lực tăng trưởng mới
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại diễn đàn là vai trò của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo TS Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, AI đang mở ra dư địa tăng trưởng rất lớn cho nền kinh tế. Song để công nghệ thực sự tạo ra năng suất, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng hạ tầng dữ liệu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Cùng với AI, nhiều chuyên gia cũng đề xuất thúc đẩy các khu thương mại tự do thế hệ mới, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, đổi mới chính sách thuế theo hướng khuyến khích nghiên cứu – phát triển (R&D), chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây được xem là những động lực tăng trưởng mới giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Cải cách vi mô quyết định chất lượng tăng trưởng
Một trong những thông điệp đáng chú ý của diễn đàn là tăng trưởng hai con số sẽ không được quyết định bởi quy mô của các gói hỗ trợ hay tốc độ tăng tín dụng, mà bởi chất lượng của các cải cách vi mô.
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, cải cách phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, ưu tiên những ngành và doanh nghiệp có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa; đồng thời coi chất lượng thực thi là một phần không thể tách rời của chính sách.
Khi thể chế đủ thông thoáng, doanh nghiệp được tiếp cận bình đẳng với vốn, đất đai, công nghệ và dữ liệu, đồng thời có môi trường thuận lợi để đổi mới sáng tạo, nền kinh tế sẽ hình thành những động lực tăng trưởng mới bền vững hơn.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, mục tiêu tăng trưởng hai con số rõ ràng là thách thức lớn. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng thể chế và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Những cải cách vi mô nếu được triển khai đồng bộ, quyết liệt sẽ không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu mà còn tạo nền tảng để cộng đồng doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ hơn, đóng góp vào một nền kinh tế năng động, tự chủ và có khả năng tăng trưởng nhanh, bền vững trong nhiều năm tới.
Linh Phạm.
