Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế ngày càng gia tăng, phát triển hạ tầng năng lượng thông minh đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam. Tại Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh diễn ra ngày 24/6 tại Hà Nội, các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đã cùng phân tích những nút thắt về vốn, công nghệ và thể chế, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Hạ tầng năng lượng – nền tảng của tăng trưởng kinh tế mới
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu này, yêu cầu về nguồn cung năng lượng ổn định, an toàn và bền vững ngày càng trở nên cấp thiết.
Đó cũng là lý do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh, tạo không gian trao đổi giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức tài chính và nhà đầu tư về những giải pháp phát triển hạ tầng năng lượng trong giai đoạn mới.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nhấn mạnh Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ yêu cầu xây dựng hệ thống năng lượng đồng bộ, hiện đại và thông minh.
Theo ông Hùng, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng năng lượng không còn giới hạn ở các nhà máy điện hay hệ thống truyền tải truyền thống. Tương lai của ngành năng lượng sẽ được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và các giải pháp đổi mới sáng tạo.
“Từ lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng đến ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong quản lý vận hành, tất cả đang mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng khả năng tự chủ của nền kinh tế”, ông Hùng nhận định.
Theo các chuyên gia, khi nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức cao trong nhiều năm liên tiếp, năng lượng không chỉ là yếu tố bảo đảm sản xuất mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh quốc gia. Những quốc gia sở hữu hệ thống năng lượng hiện đại, linh hoạt và bền vững sẽ có nhiều cơ hội thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp công nghệ cao và nâng cao năng suất lao động.
Bài toán vốn hàng trăm tỷ USD cho chuyển dịch năng lượng
Một trong những chủ đề được quan tâm nhất tại diễn đàn là nhu cầu vốn khổng lồ dành cho hạ tầng năng lượng trong những thập kỷ tới. Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết tốc độ tăng trưởng kinh tế cao kéo theo nhu cầu điện năng ngày càng lớn. Để đáp ứng nhu cầu đó, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các dự án nguồn điện, lưới điện truyền tải, hệ thống lưu trữ năng lượng và các giải pháp lưới điện thông minh.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải trong giai đoạn 2021-2030 lên tới khoảng 134,7 tỷ USD. Sang giai đoạn 2031-2050, nhu cầu vốn có thể dao động từ 399,2 tỷ USD đến 523,1 tỷ USD. Đây là con số rất lớn trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước có hạn và năng lực tự cân đối vốn của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.
Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, hệ thống ngân hàng hiện vẫn là kênh dẫn vốn quan trọng cho các dự án năng lượng. Dư nợ tín dụng đối với ngành sản xuất và phân phối điện hiện chiếm khoảng 3% tổng dư nợ nền kinh tế. Đáng chú ý, dư nợ tín dụng xanh dành cho lĩnh vực năng lượng sạch đã đạt hơn 270 nghìn tỷ đồng, cho thấy xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn vào các lĩnh vực phát triển bền vững.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chỉ dựa vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng sẽ khó đáp ứng được nhu cầu đầu tư trong tương lai. Vì vậy, Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển thị trường vốn, mở rộng các kênh huy động như trái phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư hạ tầng và các cơ chế tài chính xanh theo thông lệ quốc tế.
Việc hình thành một hệ sinh thái tài chính xanh hoàn chỉnh không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng mà còn tạo điều kiện thu hút nguồn vốn dài hạn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Thể chế, công nghệ và quy hoạch phải đồng hành
Bên cạnh nguồn vốn, các chuyên gia cho rằng việc hoàn thiện thể chế và thúc đẩy ứng dụng công nghệ là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi năng lượng. Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), nhận định cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, minh bạch hóa thị trường điện và đẩy nhanh tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Trong khi đó, PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược và Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng quy hoạch đô thị tương lai cần tích hợp đồng thời ba yếu tố gồm không gian, năng lượng và dữ liệu. Năng lượng thông minh không thể được xem là một cấu phần riêng lẻ mà phải trở thành một lớp hạ tầng nền tảng trong chiến lược phát triển đô thị bền vững.
Cùng quan điểm, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, đề xuất triển khai thí điểm mô hình “Đô thị năng lượng xanh thông minh” tại các thành phố lớn và khu công nghiệp trọng điểm. Mô hình này sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ bản sao số (Digital Twin) và các nền tảng quản trị số để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng, giảm chi phí vận hành và nâng cao chất lượng quản lý đô thị. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng mà còn là cơ hội nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh các yêu cầu về ESG, giảm phát thải carbon và chuyển đổi xanh đang trở thành tiêu chí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, việc xây dựng hạ tầng năng lượng thông minh sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh đã cho thấy một thông điệp rõ ràng: muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao và thực hiện thành công mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Việt Nam cần một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ trong lĩnh vực năng lượng. Trong đó, sự kết hợp giữa chính sách phù hợp, nguồn vốn xanh, công nghệ hiện đại và quy hoạch dài hạn sẽ là những trụ cột quan trọng để xây dựng hệ thống năng lượng thế hệ mới, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong nhiều thập kỷ tới.
Linh Phạm.
