Nuôi ong dưới tán rừng ngập mặn đang trở thành một hướng phát triển sinh kế bền vững, vừa giúp nâng cao thu nhập cho người dân ven biển, vừa góp phần bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái rừng.
Vùng ven biển tỉnh Ninh Bình sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc thù với diện tích lớn cây Sú, Vẹt, Bần. Đây là nguồn mật hoa dồi dào, ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nghề nuôi ong. Mật ong rừng ngập mặn nơi đây không chỉ là sản phẩm của tự nhiên mà còn mang hương vị đặc trưng vùng cửa biển, đáp ứng xu hướng lựa chọn những sản phẩm xanh và tự nhiên đang ngày càng phổ biến. Nghề nuôi ong vì vậy đã trở thành nguồn sinh kế quan trọng vừa giúp cải thiện đời sống cho hàng chục hộ dân địa phương vừa góp phần bảo vệ các khu rừng ngập mặn.
Yêu nghề – Yêu giọt mật quê hương
80 tuổi đời, hơn 10 năm tuổi nghề, ông Trương Chí Nguyện – một thành viên của Hợp tác xã (HTX) Nuôi ong mật 27/7 luôn yêu và trân quý những giọt mật được chắt chiu từ hoa sú, vẹt mang hương vị khác biệt của vùng biển quê hương. Bao năm qua, từ khi có rừng ngập mặn, có cây, có hoa… là người dân nơi đây đã tính đến việc nuôi ong lấy mật.
10 năm làm nghề, 10 năm sẻ chia hương vị mật ngọt quê nhà đến với người quen, đến khách hàng, không chỉ ông mà những người nuôi ong nơi đây đều nhận thấy những giá trị hữu ích mà giọt mật nơi đây mang lại cho sức khoẻ. Ông Nguyện chia sẻ: “Theo kinh nghiệm của người dân vùng biển, từ khi có mật ong sú vẹt thì chúng tôi đã biết sử dụng nó như một sản phẩm hỗ trợ rất tốt cho đường tiêu hoá. Những người có vấn đề về đại tràng, đường ruột (như kém tiêu hoá, viêm dạ dày) nếu sử dụng mật ong sú vẹt thì tình hình được cải thiện rất nhiều, đặc biệt là khi dùng chung với bột nghệ. Có lẽ bởi vậy mà người dân Ninh Bình rất chuộng loại mật ong này, họ thường tìm mật hoa sú vẹt để mua và sử dụng …”
Ông Trương Chí Nguyện chia sẻ về mật ong rừng ngập mặn
Điểm khác biệt của mật ong từ hoa sú, vẹt Ninh Bình đến từ chính hệ sinh thái rừng ngập mặn. Cây sú, vẹt và bần sinh trưởng trong điều kiện nửa nước, nửa cạn, chịu tác động trực tiếp của thủy triều và môi trường nước mặn. Hoa nở tự nhiên, không chịu ảnh hưởng của hóa chất hay thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ đó, mật ong có vị chua nhẹ của hoa, chút mằn mặn của biển cùng với đó là một vị ngọt thanh rất tự nhiên. Chính sự khác biệt này giúp sản phẩm mật ong nơi đây dần được nhiều khách hàng yêu thích và đón nhận. Chính sự ủng hộ này đã phần nào tiếp thêm động lực để những người nuôi ong như ông Chí Nguyện, để ông càng thêm yêu và gắn bó với nghề.
Chú trọng đầu tư công nghệ
Hàng năm, cứ mỗi độ hoa sú vẹt nở rộ, triền đê Kim Đông lại dày đặc thùng ong của người dân địa phương và các hộ nuôi từ nhiều nơi khác đưa về.
Trước đây, các hoạt động khai thác, sản xuất và kinh doanh mật ong tại Kim Đông chủ yếu đang dừng ở quy mô nhỏ, phương thức sơ chế còn đơn giản và thiếu hệ thống thiết bị sản xuất đồng bộ.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc đầu tư công nghệ cũng như từng bước nâng tầm giá trị sản phẩm, tăng cường liên kết chuỗi, cuối năm 2022, HTX Nuôi ong mật 27/7 (thuộc xã Kim Đông) được thành lập với số lượng thành viên ban đầu gồm 6 thành viên chính thức. Năm 2023, được sự hỗ trợ của Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình, HTX Nuôi ong mật 27/7 đã mạnh dạn đầu tư hệ thống thiết bị hiện đại phục vụ cho khâu sơ chế mật ong, đặc biệt là chú trọng nâng cao quy trình sản xuất cũng như đảm bảo chất lượng mật ong.
Hệ thống thiết bị sơ chế (máy hạ thủy phần) của HTX Nuôi mật 27/7
Theo ông Tạ Đức Tài, Phó Giám đốc HTX Nuôi ong mật 27/7, “trước khi chưa đầu tư máy móc, mật ong bán thô rất dễ bị lên men và hỏng; thời gian bảo quản không được lâu. Nhưng khi đưa công nghệ vào, mật ong được xử lý qua máy hạ thuỷ phần sẽ gạt bỏ được tạp chất, tỉ lệ nước trong mật ong cũng được hạ về đúng mức tiêu chuẩn; nhờ vậy mật ong được cô đặc hơn và tinh chất hơn, thời gian bảo quản cũng được lâu hơn”
Có máy móc hỗ trợ, hiện các thành viên trong hợp tác xã đã phần nào tự tin về sản phẩm của mình khi những bài toán lớn trong chuỗi sản xuất và cung ứng mật ong sú vẹt lần lượt được giải quyết.
Nỗ lực xây dựng thương hiệu từ hệ sinh thái bản địa
Nếu công nghệ góp phần giải quyết bài toán về chất lượng thì việc nâng cao năng lực về kỹ thuật cho người nuôi ong và chuẩn hóa chất lượng sản phẩm theo nhu cầu của thị trường chính là điều kiện để duy trì và nâng tầm giá trị sản phẩm.
Sản phẩm mật ong của HTX Nuôi ong mật 27/7
Để khắc phục tình trạng sản lượng và chất lượng mật ong chưa đồng đều, Chính phủ Hàn Quốc, đại diện là Cơ quan Lâm nghiệp Hàn Quốc thông qua Dự án “Phục hồi và quản lý bền vững rừng ngập mặn vùng đồng bằng sông Hồng“ (Dự án KFS) đã tập trung hỗ trợ nâng cao năng lực nuôi ong cho nhiều cơ sở, trong đó có HTX Nuôi ong mật 27/7. Năm 2026, chủ Dự án – Ban quản lý các Dự án Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) – đã bàn giao cho HTX 250 đàn ong ngoại giúp tăng năng suất đàn ong. Dự án cũng, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nuôi ong (tập trung vào các kỹ thuật thiết yếu…) nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và tính bền vững của hoạt động nuôi ong. Thông qua việc hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp tại các mô hình của các chuyên gia, các hoạt động tư vấn, hướng dẫn theo nhu cầu thực tế của từng mô hình đã được đẩy mạnh, tập trung sâu vào kỹ thuật nhân đàn, quản lý đàn ong, phòng và trị bệnh, chăm sóc ong theo mùa vụ, khai thác mật…; đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực sơ chế mật ong – một trong những mắt xích quan trọng nhất của chuỗi.
Đồng thời với định hướng nâng cao chất lượng tổ chức sản xuất, HTX Nuôi ong mật 27/7 cũng từng bước chủ động chuẩn hóa quy trình sản xuất, chú trọng phát triển thương hiệu, đầu tư nhãn mác chuyên nghiệp. Các sản phẩm của HTX đều hướng đến việc dán tem chống hàng giả và mã QR truy xuất nguồn gốc rõ ràng, giúp khách hàng dễ dàng kiểm tra thông tin về loài ong, thời gian khai thác cụ thể cũng như hạn sử dụng.
Tem chống giả và mã QR trên sản phẩm của HTX Nuôi ong mật 27/7
Ông Tạ Đức Tài, Phó Giám đốc HTX Nuôi ong mật 27/7 cho biết, HTX đã liên kết với Trung tâm chống hàng giả Việt Nam và được tỉnh hỗ trợ thiết lập hệ thống tem mã QR, giúp khách hàng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, hạn sử dụng và thời gian khai thác. Đáng nói nhất, sản phẩm mật ong tại đây đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, từ đó khẳng định thương hiệu và hướng tới xuất khẩu theo con đường chính ngạch.
Ông Hoàng Trọng Lễ, Bí thư Đảng ủy xã Kim Đông cho biết: “mật ong sú, vẹt là sản phẩm đặc trưng của địa phương và đã được quan tâm xây dựng nhãn hiệu chứng nhận, quảng bá trên nhiều nền tảng. Một số sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, tạo nền tảng quan trọng để chuẩn hóa chất lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Cùng với sự hỗ trợ về ong giống, máy móc, kỹ thuật và tập huấn từ Dự án, địa phương sẽ tiếp tục hoàn thiện chuỗi sản xuất – tiêu thụ, nâng cao chất lượng, bao bì và thương hiệu để phục vụ thị trường chuyên nghiệp hơn”.
Buổi tập huấn nuôi ong tại triền đê xã Kim Đông
Thực tế cho thấy, nuôi ong dưới tán rừng ngập mặn không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định mà còn tạo nên mối liên kết chặt chẽ giữa con người với thiên nhiên. Người dân vùng biển Ninh Bình nói chung và các thành viên trong HTX Nuôi ong mật 27/7 ở xã Kim Đông nói riêng đều hiểu rằng: rừng còn thì hoa còn, hoa còn thì đàn ong mới có nguồn mật để phát triển. Chính lợi ích kinh tế gắn với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên đã tạo nên động lực lâu dài để người dân nơi đây gìn giữ hệ sinh thái rừng ngập mặn. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, nâng cao giá trị tài nguyên bản địa và xây dựng sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.
Vân Bùi
