Ngày 25/3/2026, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. Sự kiện quy tụ lãnh đạo các cơ quan Đảng, Nhà nước, bộ ngành, cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng và tìm kiếm các động lực mới.
Các ý kiến tại Diễn đàn thống nhất rằng mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào vốn, lao động và gia công đã dần chạm tới giới hạn. Thay vào đó, một mô hình mới đang được đề xuất, dựa trên các trụ cột gồm thể chế hiện đại, khoa học công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng dữ liệu số đồng bộ.
Đáng chú ý, yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” và hình thành thị trường dữ liệu được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn tới.
Dữ liệu và AI: Động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế
Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn CMC nhấn mạnh, động lực tăng trưởng mới của Việt Nam chính là kinh tế số, mà cốt lõi là kinh tế dữ liệu và kinh tế AI.
Theo ông, dữ liệu không còn đơn thuần là yếu tố công nghệ, mà đã trở thành một loại hạ tầng sản xuất mới, đóng vai trò như “lực lượng lao động số” và là nền tảng cho đổi mới sáng tạo.
“Trong khi đó, AI không chỉ là công nghệ, mà đã trở thành hạ tầng sản xuất chiến lược của quốc gia, có khả năng lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế”, ông Chính nhận định.
Lãnh đạo CMC cũng cảnh báo, nếu tiếp tục dựa vào các động lực truyền thống, Việt Nam sẽ khó đạt được mục tiêu tăng trưởng cao. Ngược lại, nếu phát triển hiệu quả kinh tế dữ liệu và AI, khu vực này có thể đóng góp tới 30% GDP, với quy mô lên tới khoảng 80 tỷ USD vào năm 2030.
“Hệ sinh thái dữ liệu và AI là một ‘cỗ máy tạo giá trị’, giúp nâng cao năng suất theo cấp số nhân. Một số ngành có thể đạt mức tăng trưởng 20–50% nếu tận dụng tốt động lực này”, ông Chính cho biết.
Ở góc độ chính sách, PGS.TS. Trần Đình Thiên, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng cho rằng, bài học từ các nền kinh tế thành công như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc cho thấy, bước ngoặt tăng trưởng chỉ xuất hiện khi quốc gia “đục thủng trần công nghệ” của thời đại.
Hạ tầng số và thể chế – nền tảng thiết yếu của kinh tế truyền thống
Các chuyên gia đều thống nhất rằng, để hiện thực hóa mô hình tăng trưởng mới, hạ tầng số đóng vai trò nền tảng thiết yếu, tương tự như đất đai hay giao thông trong nền kinh tế truyền thống.
Trong đó, việc đầu tư các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, các “AI factory” và hệ thống hạ tầng dữ liệu quốc gia được xem là ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, vấn đề chủ quyền dữ liệu cũng cần được đặt ra như một yếu tố chiến lược.
Bên cạnh hạ tầng, hoàn thiện thể chế là một trụ cột không thể thiếu. Các chính sách cần có đột phá để phù hợp với sự phát triển nhanh của kinh tế số, đồng thời tạo điều kiện để dữ liệu trở thành hàng hóa có thể khai thác và tạo giá trị.
Một yếu tố quan trọng khác là nguồn nhân lực. Việt Nam không chỉ cần đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể hướng tới trở thành trung tâm cung cấp nhân lực số và AI cho khu vực.
“Trục chính” của tăng trưởng: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Tại diễn đàn, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết: Theo chương trình công tác năm 2026, Ban được giao chủ trì xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một số nội dung về tăng trưởng kinh tế trước đây sẽ được tích hợp vào đề án này. Vì vậy, diễn đàn hôm nay có ý nghĩa quan trọng nhằm tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện định hướng và giải pháp.
Làm rõ hơn về cấu trúc mô hình mới, PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành trục xuyên suốt của tăng trưởng.
Theo ông, có 6 nội dung cốt lõi cần tập trung gồm: hoàn thiện thể chế; vận hành theo cơ chế thị trường; phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh dân số vàng; xây dựng hệ thống đồng bộ; thúc đẩy chuyển đổi số; và đặc biệt là làm chủ công nghệ thay vì phụ thuộc vào nhập khẩu.
Trong đó, chuyển đổi số được xem là nền tảng để tái cấu trúc toàn bộ mô hình phát triển, còn làm chủ công nghệ là điều kiện tiên quyết để tạo ra tăng trưởng thực chất.
PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng cũng cho biết, trong năm 2025, quá trình hoàn thiện thể chế đã diễn ra với tốc độ nhanh, với hàng loạt văn bản, quy định được ban hành từ các bộ ngành như Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây được xem là “vòng xoáy cập nhật chính sách” tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn triển khai từ năm 2026.
Dù định hướng đã rõ, thách thức đặt ra cho năm 2026 và các năm tiếp theo là không nhỏ. Các mục tiêu cụ thể bao gồm nâng tỷ trọng kinh tế số lên khoảng 14,5% GDP, đóng góp của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo lên khoảng 17,5%, và nâng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) lên khoảng 50%.
Để đạt được các mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần tăng mạnh đầu tư cho khoa học công nghệ, thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và đẩy nhanh chuyển đổi số trên toàn nền kinh tế.
Việc chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ vì thế không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới.
PV.
